گردشگری در پایتخت ۵۷ ساله‌ی ایران

قزوین که در دوران صفویه،۵۷ سال پایتخت ایران بوده، به برکت همان سال‌ها نفایس تاریخی بسیاری را دل خود جا داده است. بی تردید برای بسیاری از مردم ایران که اطلاعات زیادی از قزوین نداشته باشند، تصور اینکه قزوین یکی از قطب‌های گردشگری کشور باشد؛ کمی سخت است، اما واقعیت آن است که قزوین نیز همچون سایر استان‌های گردشگری دارای ابنیه و نفایس میراثی گران بهایی است؛ شهری که علاوه بر جاذبه‌های تاریخی رنگ و بوی بی مثالی از طبیعت بکر دارد و حتی به عنوان مرکز برخی محصولات کشاورزی همچون زغال اخته و برخی گیاهان دارویی شناخته می‌شود.
اشتراک گذاری
11 فروردین 1402
129 بازدید
نویسنده : فریباقاسمی-نفیسه کلهر
کد مطلب : 1217

قزوین که در دوران صفویه،۵۷ سال پایتخت ایران بوده، به برکت همان سال‌ها نفایس تاریخی بسیاری را دل خود جا داده است. بی تردید برای بسیاری از مردم ایران که اطلاعات زیادی از قزوین نداشته باشند، تصور اینکه قزوین یکی از قطب‌های گردشگری کشور باشد؛ کمی سخت است، اما واقعیت آن است که قزوین نیز همچون سایر استان‌های گردشگری دارای ابنیه و نفایس میراثی گران بهایی است؛ شهری که علاوه بر جاذبه‌های تاریخی رنگ و بوی بی مثالی از طبیعت بکر دارد و حتی به عنوان مرکز برخی محصولات کشاورزی همچون زغال اخته و برخی گیاهان دارویی شناخته می‌شود.

مختصات جغرافیایی قزوین

شهر قزوین با حدود ۴۳۰ هزار نفر جمعیت در فاصله ۱۵۰ کیلومتری تهران قرار دارد. قزوین به خاطر موقعیت تاریخی خود به عنوان دومین پایتخت در دوره صفوی دارای مراکز مهم تاریخی و میراث فرهنگی است و از این جهت در مقیاس جهانی کم نظیر است. استان قزوین با وجود اینکه کمتر از یک درصد مساحت کشور را دارد؛ دارای بیشترین آثار ثبت شده تاریخی در ایران است.

عمارت شهرداری قزوین      

                                                                    

عمارت شهرداری یا همان بلدیه قزوین، ساختمانی مربوط به دوره قاجار است که قبل از جنگ جهانی اول توسط شرکت یک شرکت روسی به نام راه شوسه احداث شد. روس ها که پس از جنگ موظف به دادن غرامت به ایران شدند؛ مجموعه بلدیه‌ی قزوین را تحویل دادند و این عمارت به عنوان اولین ساختمان شهرداری ایران کار خود را آغاز کرد.

عمارت شهرداری قزوین نمایی بسیار جذاب و زیبا دارد و در همان نگاه اول نظر ما را به خودش جلب می‌کند. با اینکه به نظر می‌رسد ۶ ستونی که برای این عمارت ساخته شده ظاهری کاملا ایرانی ندارند، اما آجرکاری‌ها و گچ‌بری‌های سردر عمارت کاملا به سبک سنتی و اصیل ایرانی ساخته شده‌اند و جذابیت منحصربه‌فرد خودشان را دارند. فضای اطراف عمارت شهرداری قزوین را سنگ‌فرش‌های بسیار زیبا احاطه کرده و هنگام ورود در آنجا چند پله سنگی و جذاب مشاهده می‌کنیم. فضای داخل عمارت شهرداری نیز بسیار ساده بوده و تغییرات فاحشی که بخواهد به اصالت کهن این بنا آسیب وارد کند نیز اعمال نشده است. یک اتاق بسیار بزرگ در ابعاد ۱۰ در ۱۹ متر هم در آنجا وجود دارد که جلسات بسیار مهم شهرداری قزوین در آنجا برگزار می‌شود.

آدرس بنا: محله خیام، خیابان شهرداری، رو به روی پارک مشاهیر، شهرداری قزوین

چهلستون نگین قزوین

عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی در زمان شاه طهماسب در شمال مجموعه کاخ‌های سلطنتی قرار داشت و اغلب محل پذیرایی شخصیت‌های مهم خارجی بود. عمارت ساختمان کلاه فرنگی دواشکوبه‌ای است که در چهار سوی آن چهار خیابان احداث کرده بودند. این عمارت تا پیش از سال ۱۳۰۰ قمری به کلاه فرنگی شاه طهماسب معروف بود و به احتمال قوی مرحوم سعدالسلطنه حاکم قزوین در فاصله سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۲ قمری آنجا را تعمیر اساسی کرده و آن را به نام چهلستون خوانده است. ازاره عمارت را با سنگ و بقیه را با آجر ساخته‌اند و بندکشی کرده و لچکی‌های طاق نماها را با کاشی زینت داده‌‎اند و باقی با گچ سفید شده است. پوشش اشکوب اول با طاق آجریست و اشکوب دوم نیز با آجر ساخته شده و روی آن را با گچ سفید کرده‌اند. ساختمانِ اشکوب دوم تالار بزرگ مرتفعی است که از هر سمت اُرُسی‌های پهن و پنج چشمه بلندی در وسط دارد و در وسط آن در کار گذارده‌اند. راه طبقه بالا در آغاز در مشرق بود. همان گونه که اکنون هست ولی در فاصله سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۵۰ شمسی از طرف شمال با ساختن پلکان‌ها راهی به سوی طبقه بالا گشوده بودند که پس از تبدیل شدن عمارت به موزه، آن پلکان‌ها را برچیدند.

عمارت دارای غلام گردشی یا ایوان است که طبقه زیرین با ستون مدور و طاق آجری است و اشکوب بالا را تیرهای چوبی صاف و ظریف کار گذارده‌اند. این بنا در حال حاضر به‌عنوان موزه خوشنویسی مورد استفاده قرار گرفته است.

آدرس بنا: سبزه میدان

 حمام قجر نبوغ معماری اسلامی

حمام قجر جزو کهن‌ترین گرمابه‌های استان قزوین است که در سال‌های اخیر به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده و هر ساله در ایام نوروز میزبان گردشگران داخلی و خارجی بسیاری است. بزرگان علم معماری می‌گویند که این بنای نفیس قاجاری نشانگر نبوغ معماری اسلامی است که در سال ۱۰۵۷ هجری میلادی توسط امیرگونه‌ خان، از سرداران شاه عباس ساخته شده و به همین دلیل در ابتدا با نام «حمام شاهی» خوانده می‌شد. حمام قجر بنایی ۸ ضلعی است که هر ضلع آن دارای فضای شاه‌نشین است که به واسطه راهرویی مشترک به گرمخانه متصل می‌شود. گرمخانه این حمام دارای یک فضای مرکزی محدود و تعدادی فضای جانبی است. تزیینات گرمابه شامل کاشی‌کاری و طاق‌های رسمی‌بندی شده است و کف آن با سنگ مرمر مفروش شده ضمن اینکه پشت بام این حمام نیز هم‌سطح خیابان است.

آدرس بنا: خیابان عبیدزاکان.

تهران قدیم، دروازه ای رو به بهشت

 در ورودی جنوب شرقی شهر قزوین، دروازه تهران قدیم واقع شده است. دروازه تهران قدیم در سال ۱۳۴۷ در دوره قاجار ساخته شد و به عنوان المان فرهنگی و هنری شهر قزوین به حساب می‌آید. دروازه تهران قدیم یکی از مهم‌ترین دروازه‌ها در دوره قاجار بودزمانی که دور تا دور شهر دیوار بود قزوین نُه دروازه داشت که این دروازه‌ها محل ورود و خروج شهر بودند و از شهر در برابر حملات، دزدی و غارت محافظت می‌کردند. این بنای قاجاری مزین به معماری زیبا و کاشی‌کاری‌های دوران پادشاهی ناصرالدین شاه است.

اهالی قدیمی این خیابان خوب به یاد دارند که در گذشته که خیابان منتهی به این دروازه آسفالت نبود در ارتفاع بسیار پایینتری از دروازه قرار داشت و شکوه دروازه در ارتفاع بالا از همه جای خیابان بسیار دیدنی بود.

دروازه تهران شامل سه سردر است که سردر میانی عرض و ارتفاع بیش‌تری نسب به دو طاق دیگر دارد. اگر کمی به این سردرها توجه کنید، متوجه قوس نوک تیز طاق بزرگ خواهید شد. معمار این سازه با طراحی هشت گلدسته با شکوه هرچه تمام‌تر، دروازه تهران قدیم را ساخت و هم‌اکنون با گذشت یک قرن از زیبایی این اثر چیزی کم نشده است.

آدرس بنا: ابتدای خیابان تهران قدیم

بازار و سرای سعدالسلطنه عروس قزوین

بازار قزوین بازاری بزرگ با فضاهای متعدد و معماری بسیار شکوهمند است؛ به گونه‌ای که زیبایی راسته‌ها و سراهای آن، عموم گردشگران را مبهوت می‌سازد. کالبد کنونی این بازار مربوط به دوره صفویه و پس از آن است و بیشتر بناهای فعلی‌ در دوره قاجار ساخته شده‌اند:

سرای سعدالسلطنه، سرای وزیر، سرای حاج رضا، سرای رضوی (سرای شاه)، تیمچه‌‌های روباز و سر پوشیده و راسته قیصریه از بخشهای مختلف بازار هستند..

جالب‌ترین بخش بازار قزوین کاروانسرای سعدالسلطنه است که بزرگ ترین کاروانسرای درون شهری ایران است و از آثار دوره ناصرالدین شاه قاجار است. در حال حاضر در این مجموعه چندین کافه، رستوران و فروشگاه‌های صنایع دستی قزوین و آموزشگاه‌های هنری تاسیس شده است.

این سازه تاریخی با نام‌های دیگری همچون سرای سعدالسلطنه، سرای سعدیه و بازارچه سعدالسلطنه نیز شناخته می‌شود. علاوه بر این، گفته شده است که کاروان‌سرا در محل میدان چوگان در دوره صفویه (میدان سعادت) ساخته شده بود و از همین رو به آن سرای سعادت نیز می‌گفتند.

محمد باقر خان سعدالسلطنه اصفهانی، حاکم وقت شهر قزوین در اواخر دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۳۱۰ هجری قمری بود و با توجه به مراودات اقتصادی فراوان ایران با روسیه و ترکیه دستور داد کاروانسرایی در زمینی به مساحت ۲٫۷ هکتار با حدود ۴۰۰ حجره در شهر قزوین ساخته شود. به همین دلیل این کاروان‌سرا به کاروانسرای سعدالسلطنه معروف شد و بعد از حدود دو سال با همت دو معمار اصفهانی و دو معمار قزوینی در سال ۱۳۱۲ هجری قمری به بهره‌برداری رسید.

این سرا و بازار مجاور آن، یعنی بازار وزیری، در سالیان اخیر به شایستگی مرمت شده‌اند و جزو مقاصد مهم گردشگری استان قزوین به شمار می‌آیند.

آدرس بنا: خیابان امام خمینی (ره )

مدرسه سردار، زیباترین مدرسه قاجاری

مسجد و مدرسه سردار قزوین یکی از زیباترین مدارس علمیه و بناهای تاریخی قزوین است. این بنا طبق کتیبه موجود در سردر مدرسه توسط دو برادر به نام‌های حسن خان و حسین خان سردار از امیران فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است. این دو سردار در جنگ های ایران و روس به شجاعت و لیاقت شهرت داشتند و بناهای زیادی در قزوین ساخته و وقف کردند. مدرسه سردار هم از لحاظ هنری و معماری از شاهکارهای دوره قاجار به حساب می‌آید.

ساختار فضایی مسجد مدرسه سردار شامل؛ یک پلان حیاط مرکزی، سه ورودی، حجره های دورتا دور حیاط، مدرسه ها و فضای مسجد می باشد. با توجه به گسترش رابطه ایران و هند در دوران قاجار و تأثیر متقابل فرهنگی دوطرف، تأثیرات ماندگار قابل تأمل و بررسی در بنای مذکور ایجاد گشته است.

احتمالاً مسجد مدرسه سردار تحت تأثیر روابط ایران و هند شکل گرفته است. از تأثیرات این رابطه می توان به سه گنبدی بودن بنا که احتمالاً از مدرسه خیرالمنظر در هند اقتباس شده است، اشاره نمود. از دیگر ویژگی های شاخص این بنا تزئینات ویژه آن، یعنی صورت خورشید روی سردر ورودی می باشد که در تضاد با فرهنگ عمومی جامعه بوده است.

در مقابل این مسجد-مدرسه یک آب انبار با چهار گنبد قرار دارد که آن هم از موقوفات برادران سردار است.

آدرس بنا:  محله (دهنه) دیمج، خیابان تبریز

مدرسه صالحیه، جلوه باشکوه معماری ایرانی

مسجد و مدرسه صالحیه قزوین در سال ۱۲۴۸ هجری شمسی در دوران قاجار توسط شخصی به نام حاج ملاصالح برغانی بنا شده است. گفته می‌شود که حاج ملاصالح برغانی یکی از بزرگ‌ترین علمای تشیع قرن ۱۳ بود. این بنای عظیم در دوران حکومت فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است.

این بنا یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی شهر قزوین و یکی از بزرگ‌ترین مراکز علمیه اسلامی کشورمان است. معماری و وسعت مسجد و مدرسه صالحیه قزوین بسیار بی‌بدیل و جذاب است. مسجد و مدرسه صالحیه قزوین یکی از مهم‌ترین مراکز یادگیری علوم دینی مذهب شیعه به شمار می‌آمد و گفته می‌شود در آن زمان هرکسی که قصد داشت مرجع تقلید شود، درس خواندن در این مرکز علمیه یکی از الزاماتی بود که باید آن را انجام می‌داد.

از جمله دانش آموختگان این مدرسه می‌توان به سیدجمال الدین اسدآبادی، میرزای شیرازی، سید اشرف الدین حسینی (نسیم شمال) اشاره کرد.

یکی دیگر از ویژگی‌های مدرسه صالحیه این بوده که مدیر مدرسه مانند دانشکده‌های امروزی به تفکیک دروس اقدام کرده، رشته‌هایی مثل فلسفه و عرفان، ادبیات، طب، فقه و اصول، تفسیر و حدیث در این مدرسه تدریس می‌شده و علمای تراز اول کشور مدرسان این علوم در مدرسه صالحیه بوده‌اند؛ حتی مستشرقین و جهانگردانی مثل «کنت دوگوبینو» فرانسوی از این مدرسه و اهمیت آن یاد کرده‌اند.

ویژگی دیگری که مدرسه صالحیه قزوین داشته، اختصاص بخشی از مدرسه به بانوان بوده است و آن‌ها هم این امکان را داشته‌اند که از محضر درسی علمای این مدرسه بهره ببرند.

آدرس بنا: خیابان مولوی

کلیسای کانتور اوج هنر معماری قاجار

کلیسای کانتور یا برج ناقوس، بنایی با قدمت قاجاری است. این مکان کلیسای کوچکی است و به اعتقاد بعضی افراد کوچکترین کلیسای ایران است. در زمان جنگ جهانی دوم و زمان اشغال ایران، کانتور به دست روس‌ها ساخته شده است.

پس از سفرهای ناصرالدین شاه به فرنگ، راهسازی در ایران مورد توجه قرار گرفت و برای ارتباط پایتخت به اروپا، اقدام به احداث راه‌های شوسه بین شهرهای ایران شد. راه شوسه تهران به قزوین توسط آقا باقر اصفهانی (محمدباقر سعدالسلطنه، حاکم بعدی قزوین) ساخته شده بود؛ اما راه انزلی به قزوین، با تحمیل قراردادی از سوی روسیه تزاری به حکومت قاجاری، به یک شرکت راه سازی روسی به نام شرکت بیمه و حمل و نقل که مدیریت آن با شخصی به نام «آناتولی نکالایویچ بستلما» بود، واگذار شد.

کانتور از معدود کلیساهای ارتودوکس در ایران است و کانتور به روسی به معنای مقر یا مرکز است. از آنجایی که در ایران مسیحی ارتدوکس ساکن نیست؛ این بنا پس از خروج روس‌ها از ایران به عنوان یک اثر تاریخی نگهداری شده است.

در حیاط این کلیسا دو مقبره وجود دارد که یکی مربوط به خلبان روسی و دیگری مربوط به یک مهندس روسی است که هر دو جان خود را در ایران از دست دادند.

کلیسای کانتور دارای یک در ورودی است که روی دیوارهای دو سمت آن صلیب‌های روسی نقش بسته است. در بالای ورودی ناقوسخانه‌ای سه طبقه قرار داده شده است که به یک گنبد کوچک منتهی می‌شود.

کانتور از نظر ابعاد کلیسای کوچکی محسوب می‌شود که دارای پلانی چهار ضلعی و دو گنبد است. گنبد بزرگ در مرکز نمازخانه و گنبد کوچک‌تر، در بالای محراب قرار دارد. مصالح به کار رفته آجر و ملاط است که آجرها با هنرمندی بسیار چیده شده و در نتیجه بنایی بسیار زیبا به‌دست آمده است. ورودی کلیسای کانتور درضلع غربی آن قرار دارد و شامل فضای ورودی با سقف شیب‌دار و درب ورودی است.

آدرس بنا: خیابان طالقانی، خیابان دارایی، جنوب پارک مشاهیر (لاله‌ها)

زعیم، خانه ای با گچ‌بری‌های بی‌نظیر

اگر می‌خواهید اوچ هنرمعماران ایرانی در گچ‌بری ایرانی ببینید، باید سری به خانه تاریخی زعیم بزنید. هرچند که هیچ اسناد مکتوب مشخص و واضحی از این خانه‌ تاریخی در دسترس نیست، اما در کتیبه‌ای که در قسمت جنوبی بنا، یعنی شاه‌نشین آن قرار داده شده، تاریخ ۱۰۲۲ هجری قمری حک شده که نشان‌دهنده‌ تعلق این خانه به دوره‌ صفویه است.

این خانه که به خانه تشکل‌های مردمی شهره است، دارای سه حیاط و یک آب‌انبار و همچنین زیرزمین در دو طرف بنا بوده که متاسفانه اکنون تنها یکی از حیاط‌های آن باقی مانده و بقیه نقاط در اثر بی‌توجهی به این آثار با ارزش و تاریخی تخریب و از بین رفته‌اند.

قسمت شمالی این بنا دارای معماری‌های زیبا و باشکوهی بوده که تبدیل به خانه شده و در قسمت جنوبی که شاه‌نشینی قرار دارد، با مقرنس کاری، گچبری، آیینه‌کاری و نقاشی‌های قدیمی؛ تصاویر زیبایی را به نمایش گذاشته‌اند.

آدرس بنا: چهار راه نادری

سردار؛ آب انبار تک گنبدی ایران

شهر قزوین روزگاری بیش از ۱۰۰ آب‌انبار داشت، اما در حال حاضر عدد آب‌انبارهای سالم به کمتر از ۱۰ می‌رسد.

آب‌انبار سردار بزرگ به بزرگ‌ترین آب‌انبار تک گنبدی ایران معروف است که در سال ۱۲۲۷ هجری قمری ساخته‌شده و در محله راه‌ری قزوین قرار دارد.

وی ادامه داد: این بنا توسط ۲ برادر به نام‌های محمدحسن خان سردار و محمدحسین خان سردار از امرای فتحعلی شاه قاجار در بی‌آب‌ترین محلات شهر یعنی محله «راه ری» بنا شده و اکنون در شرق خیابان راه آهن نبش کوچه شهید علوی واقع شده است.

در ۲ طرف ورودی آب انبار سردار سکوی سنگی برای نشستن و استراحت وجود دارد و دارای یک طاق نمای عریض با قوس جناقی و ۲ طاق جانبی به‌صورت ۲ طبقه بوده که با آجرکاری و کاشی‌کاری در طرح هندسی آراسته شده است.

مسیر دسترسی به پاشیر جهت برداشت آب است که در این آب‌انبار هر پله به ارتفاع متوسط ۲۵ سانتی‌متر بوده، که جمعاً این آب‌انبار دارای ۴۸ پله سنگی است، که دارای پوشش طاق آهنگ است. قسمتی از پوشش ابتدای ورودی راه‌شیر دارای تزئینات آجرکاری همراه با رسمی‌بندی و استفاده از پا باریک‌های تزئینی است، که با کاشی آرایش بیشتری یافته است. برای دسترسی به آب باید ۱۲.۵ متر پایین رفت.

مخزن آب این بنا مربع شکل است که در ارتفاعی مناسب بر روی آن گنبدی زیبا و رفیع بر پایه مربع شکل ایجاد شده که زیبایی خاصی به فضای آن بخشیده است. این آب‌انبار یک نظام بزرگ و جالب از آبرسانی شهری محسوب می‌شود که حجم مخزن آن بالغ بر ۴۹۰۰ مترمکعب است.

گنبد عظیم آب‌انبار سردار آجری است و در بالاترین قسمت آن بادگیری قرار گرفته علاوه بر بادگیر مرکزی، چهار روزن مشبک دیگر جهت تهویه هوا در گنبد کار گذاشته شده است و ارتفاع بلندترین نقطه آن تا کف آب‌انبار حدود ۲۸ متر است.

آدرس بنا: خیابان راه آهن

خانه یزدی‌ها نگین درخشان قزوین

خانه‌های تاریخی و قدیمی زیادی پیدا کنید. یکی از آنها خانه تاریخی میریان نام دارد که به موزه خانه یزدی معروف است. قدمت این خانه تاریخی در قزوین به ۱۵۰ سال پیش یعنی اواخر دوران قاجار برمی‌گردد. خانه متعلق به حاج ابوالقاسم یزدی و سپس دکتر ابراهیم یزدی که وزیر امور خارجه دولت موقت بود. از آنجا که در آن زمان معمول بود که خانه‌ای را به نام صاحب آن صدا می‌کردند‌، این خانه تاریخی را خانه یزدی‌ها نیز می‌نامند. مساحت خانه یزدی‌های قزوین۶۷۰ متر مربع است و سبک معماری قاجاری دارد. همچنین شامل دو طبقه، زیرزمین و یک حیاط مرکزی است .این خانه دارای دو ورودی یکی در غرب و دیگری در شمال است. زیرزمین آن دارای شکل هندسی است که باعث زیبایی و چشم نوازی آن می‌شود که توسط استادانه‌ترین معماران سلسله قاجار ساخته شده‌اند.

آدرس بنا: خیابان شهید انصاری، خیابان صالحیه

نوشته های مشابه

یک قوم دویدند و به مقصد نرسیدند
گزارش پیام‌شهر از دردِ دل‌های کارگران شهر

یک قوم دویدند و به مقصد نرسیدند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *