همدلی و همزبانی در مناسبات دوستانه!

همدلی از جمله مهارت های میان فردی مربوط به هوش هیجانی به شمار می آید که به تازگی در جستارهایی وابسته به مدیریت و رفتار سازمانی در کانون توجه واقع شده است. در سال ۱۹۹۸ دکتر «دانیل گلمن» با انتشار پرفروش‌ترین اثرش تحت عنوان «کارکرد هوش هیجانی» آورده است: «ایجاد ارتباط اثربخش با سایرین، منوط به داشتن مهارت همدلی است.»
اشتراک گذاری
16 آبان 1401
149 بازدید
کد مطلب : 787

ا.امیر دیوانی

همزبانی خویشی و پیوندی است         مرد با نامحرمان چون بندی است

ای بسا هندو و ترک همزبان              ای بسا دو ترک چون بیگانگان

پس زبان محرمی خود دیگرست         همدلی از همزبانی بهترست

غیرنطق و غیر ایما و سجل             صد هزاران ترجمان خیزد ز دل

همدلی از جمله مهارت های میان فردی مربوط به هوش هیجانی به شمار می آید که به تازگی در جستارهایی وابسته به مدیریت و رفتار سازمانی در کانون توجه واقع شده است. در سال ۱۹۹۸ دکتر «دانیل گلمن» با انتشار پرفروش‌ترین اثرش تحت عنوان «کارکرد هوش هیجانی» آورده است: «ایجاد ارتباط اثربخش با سایرین، منوط به داشتن مهارت همدلی است.»

آیا هرگز تنهایی را احساس نمی‌کنید؟ چه بسا اوقات برای شما پیش می‌آید که در بین یاران‌تان هستید اما حس می‌کنید چقدر تنها مانده‌اید. با همسرتان هستید لیکن احساس می‌نمایید تا چه حد از شما دور است. در کنار فرزندتان هستید، لیکن تنهایی را با تمام وجود حس می‌کنید.

هر اندازه نسبت به خودمان آگاه‌تر باشیم، به همان قدر می‌توانیم احساسات خویش را با سایرین در میان نهیم و هر آینه نتوانیم از عهده این امر برآییم، آن‌گاه می‌اندیشیم که تنها مانده‌ایم.

سخن‌ور بلندآوازه ایران زمین یعنی «صائب تبریزی» چه خوش سروده است:

می‌کند بر سنگ خارا، داغِ تنهایی اثر

بیستون خاموش شد تا کوهکن از پا فتاد

منظور این است که آیا خود در پیدایش تنهایی‌مان مؤثر نبوده‌ایم؟ همین قدر که قادر به بیان احساسات خویش نباشیم، خطر تنها شدن را به جان خریده‌ایم…

نبودِ زبان مشترک

یقیناً مثال و داستان زبانزد مثنوی معنوی را به یاد دارید و آن این که: چهار همسفر پول ناچیزی به دست آوردند و خواستند با آن چیزی بخرند و سیر شوند، یکی از ایشان که فارس بود پیشنهاد کرد انگور بخریم. نفر بعد که ترک بود گفت نه، بهتر است اوزوم بخریم، دیگری که عرب بود گفت: لا، عِنَب ولاغیر و آن چهارمی که یونانی بود، اتاف طلبید و هر کدام بر سر موضوع و نظرش مقاومت کرد تا بدانجا که کارشان به جدل و کتک‌کاری کشید. در این حیص و بیص حکیمی آمد و موضوع را جویا شد. رو به آن‌ها کرد و گفت پول را به من دهید تا مشکل‌تان را حل کنم. حکیم رفت، انگور خرید، آورد و همگان راضی شدند. آن‌گاه بود که دریافتند همگی چیز واحدی را می‌طلبیدند؛ لیکن به علت چندگانگی دچار سوء‌تفاهم شده بودند.

قصه حیات ما هم بدین گونه است؛ گاه حتی چندگانگی لهجه دردسر می‌آفریند؛ مخصوصاً چنانچه شیطنت کنیم و مایل باشیم لهجه همدیگر را مسخره نماییم که در این حالت پل‌های ارتباطی‌مان را با مخاطب تضعیف می‌کنیم.

شیوه ارتباط

از جمله مسیرهای ارتباطی کارآمد، افزون بر زبان، زبان غیرکلامی، زبان بدن است که کاربرد ناصحیح آن احتمالاً راهِ همدلی را ناهموار می‌سازد. چنانچه من به شما بگویم؛ «از دیدن‌تان خشنودم» اما چهره‌ام اخمو باشد. چه حالی می‌شوید؟ آیا دچار بهت حیرت نمی‌شوید؟ به گفته‌ام تردید نمی‌کنید؟ وقتی تبسم ساختگی و دزدکی بر لبانم نقش ببندد و بگویم: «خوشحال شدم که شما را دیدم.» در این صورت برداشت‌تان چه خواهد بود؟ آیا فکر نمی‌کنید «دارد تعارف می‌کند؟»

نزدم می‌آیید و می‌خواهید با من حرف بزنید (ارتباط) تا بار عاطفی خود را بکاهید (بیان احساس) و از من توقع دارید احساس‌تان را دریابم (همدلی) لیکن به شما نمی‌نگرم و سرم به کار خودم مشغول است و می‌گویم: «آره، گوش می‌کنم، خُب، می‌گفتی». چه حالی به شما دست می‌دهد؟ آیا نمی‌انگارید در گزینش من به همدلی مرتکب اشتباه شده‌اید، از چه رو، این سان می‌اندیشید؟ آیا زبان بدنم، باعث آن نبوده است؟

گوش کن با لب خاموش سخن می‌گویم

پاسخ ده به نگاهی که زبان من و تست

(هوشنگ ابتهاج)

ویژگی‌های یک فرد معتدل

«در صورتی که می‌خواهید ببینید، مهارت همدلی را بلدید یا خیر، بهتر است خیلی صادقانه ملاحظه کنید که پنج مورد در زندگی‌تان تا چه حدی وجود دارد؛ می‌توانید از یک دوست صمیمی، پدر و مادر یا همسرتان در این مورد سوال کنید. پنج مورد یادشده عبارتند از:

۱ـ توان اشتیاق نشان دادن نسبت به سایرین را دارم.

۲ـ اشخاص مختلف را برمی‌تابم.

۳ـ در رفتار با دیگران، پرخاش‌جویی اندکی دارم.

۴ـ قادرم دوست‌یابی داشته باشم و فرد دوست‌داشتنی هستم.

۵ـ برای سایرین حرمت قایل می‌شوم.

صادقانه پاسخ دهید و اگر هنوز در مهارت همدلی ماهر نگشته‌اید، با کمی‌ تمرین سعی کنید در زندگی خویش شخص همدلی باشید.

همدلی یعنی این که انسان بتواند زندگی دیگران را، حتی زمانی که در آن شرایط واقع نشده، درک نماید. همدلی به او یاری می‌کند تا قادر باشد سایر آدم‌ها را، حتی موقعی که با ایشان متفاوت است، بپذیرد و بدانان احترام بگذارد. همدلی، روابط اجتماعی را بهبود می‌بخشند و به ایجاد کردارهای حمایت‌کننده و قابل قبول، نسبت به انسان‌های دیگر منتهی می‌شود. اشخاصی که با یکدیگر همدل‌اند، یارای آن را دارند سالیان سال در یک محیط کاری سرگرم باشند؛ حتی با هم به رقابت بپردازند لکن دچار مشکل نشوند. کسانی که از همدلی آگاهند، با همسر خویش کمتر اختلاف دارند ولی می‌توانند تفاوت‌های‌شان را مورد توجه قرار دهند.

عوامل تقویت‌کننده همدلی

به منظور این که شخص همدلی باشید، چند پیشنهاد ساده را با شما در میان ‌می‌گذاریم:

شنونده خوبی باشید

فرصتی در اختیار سایرین قرار دهید تا احساسات‌شان را به سهولت بر زبان آورند. به راستی مستمع خوبی بودن، اصل مهمی به شمار می‌آید. به سخنان‌ طرف مقابل کاملاً گوش بسپارید و به وی اطمینان دهید که می‌کوشید همانند او به مشکل بنگرید.

احساستان را ابراز کنید

موقع پیدایش مشکل، ‌احساسات‌تان را با اطرافیان در میان نهید. هنگام همدلی، احساسات خویشتن را شمرده اظهار دارید تا طرف مقابل احساس آرامش بیشتری داشته باشد.

خود را بکاوید

از آن جایی که همدلی بر اساس خودآگاهی و خودشناسی صورت می‌گیرد، هرچه بیشتر نسبت به احساسات خود آگاه باشید، بهتر می‌توانید احساسات دیگران را دریابید.

مداومت داشته باشید

پیوسته اشخاصی وجود دارند که در برابر رفتار همدلانه‌تان برخورد نامناسبی داشته باشند و قدرناشناس باشند. مأیوس نباشید و به کردارتان تداوم بخشید. امکان دارد مقداری زمان لازم باشد تا طرف مقابل روابط نامناسب پیشین را رها کند و بتواند به یک رابطه همدلانه گام نهد.

در همدلی دروغ‌گویی راهی ندارد

به همدلی تظاهر نکنید و احساسات دیگران را جریحه‌دار ننمایید. ایفای نقش با بهره‌جویی ابزاری جهت دست‌یابی به اهداف خود از رفتار همدلانه سبب یاس و بی‌اعتمادی می‌شود. هیچ‌گاه از همدلی برای این آرمان‌ها سود نجویید.

احترام بگذارید

با درک احساسات طرف مقابل، به وی بفهمانید که برایش اهمیت، ارزش و احترام قایل هستید.

جایگاه خود را تغییر دهید

به کسانی «همدل» می‌گویند که بتوانند خویش را به جای دیگران بگذارند و از دریچه نگاه‌شان به موضوعات بنگرند؛ بکوشند با عینک اطرافیان ببینند تا بتوانند رفتارشان را بهتر دریابند.

چگونه با سایرین همدلی کنید؟

۱ـ به طرف مقابل خوب گوش دهید و با حرکت سر، حرف‌هایشان را تأیید کنید.

۲ـ خودتان را از لحاظ احساسی، جای سایر آدم‌ها قرار دهید و آنان را درک کنید.

۳ـ از خود بپرسید که چنان چه جای وی بودید، چه می‌کردید؟

۴ـ سرزنش، انتقاد و پند دادن ممنوع است.

۵ـ مشکل‌ آدم‌ها را بیش از حد بزرگ یا کوچک جلوه ندهید و از کاه، کوهی نسازید.

۶ـ عینک حسی ـ عاطفی دیگری را به چشم خودتان بزنید و از منظر وی به قضیه بنگرید.

نوشته های مشابه

یک قوم دویدند و به مقصد نرسیدند
گزارش پیام‌شهر از دردِ دل‌های کارگران شهر

یک قوم دویدند و به مقصد نرسیدند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *