عفو و گذشت با وجود قدرت

ترجمه و شرح حکمت ۱۱ نهج البلاغه وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا قَدَرْتَ عَلَى عَدُوِّکَ، فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَهِ عَلَیْهِ. ترجمه: امام(علیه السلام) فرمود: هنگامى که بر دشمنت پیروز شدى، عفو را شکرانه این پیروزى قرار ده. شرح: شکر قدرت: مى دانیم هر نعمتى شکرى دارد که اگر انجام گیرد موجب بقاى نعمت و […]

اشتراک گذاری
04 مرداد 1401
122 بازدید
کد مطلب : 438

ترجمه و شرح حکمت ۱۱ نهج البلاغه

وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا قَدَرْتَ عَلَى عَدُوِّکَ، فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَهِ عَلَیْهِ.

ترجمه:

امام(علیه السلام) فرمود: هنگامى که بر دشمنت پیروز شدى، عفو را شکرانه این پیروزى قرار ده.

شرح:

شکر قدرت: مى دانیم هر نعمتى شکرى دارد که اگر انجام گیرد موجب بقاى نعمت و افزایش آن است و اگر انجام نگیرد، نعمت به مخاطره خواهد افتاد؛ ممکن است کم یا نابود شود. نیز روشن است که شکر تنها «شکر زبانى» نیست، بلکه باید با عمل مناسبى نعمت را شکر گفت؛ آن کس که خدا اموال و ثروت فراوانى به او داده، شکرش آن است که دیگران را نیز در آن سهیم سازد و آن کس که خدا مقامى به او بخشیده، شکرش آن است که به وسیله آن مشکلات نیازمندان را حل کند.
در مورد پیروزى بر دشمن، بهترین شکر آن، عفو و گذشت است؛ همان گونه که امام در اینجا مى فرماید: «هنگامى که بر دشمنت پیروز شدى، عفو را شکرانه این پیروزى قرار ده».آرى عفو و گذشت سیره کریمان است و انتقام روش لئیمان.

در تاریخ زندگى پیغمبر اسلام(ص) و امامان اهل بیت(ع) جلوه هاى فراوانى از این مطلب دیده مى شود. در جریان فتح مکه، هنگامى که پیغمبر اکرم(ص) بر دشمنانى که یک عمر خون به دل او کرده بودند و یارانش را کشته و مثله کرده بودند، پیروز شد، جمله تاریخى «اذْهَبُوا فَأَنْتُمُ الطُّلَقَاءُ» را فرمود و همه جنایتکاران را مورد عفو قرار داد و شعار «اَلْیَوْمُ یَوْمُ الْمَرْحَمَهِ؛ امروز روز بخشش است» در مکه طنین انداز شد.
توصیه هاى امام امیرالمؤمنین(ع) درباره قاتلش «عبد الرحمان بن ملجم مرادى» نشانى از گذشت کریمانه آن حضرت است و همچنین در جریان جنگ صفین بعد از آن که یارانش بر شریعه فرات مسلط شدند، اجازه نداد به عنوان انتقام آب را به روى آنها ببندند، بلکه آب را براى همه آزاد ساخت.
اضافه بر این، تبدیل انتقام به عفو، اثر مهم اجتماعى دارد و آن این است که انتقام به صورت تصاعدى پیش مى رود و دائما قتل و کشتار و ناامنى مى آفریند و هرگز اجازه نمى دهد صلح و صفا و آرامشى در جامعه پدید آید، در حالى که عفو و گذشت به خشونت ها پایان مى دهد و سبب آرامش جامعه است. بنابراین افزون بر این که عفو فضیلتى اخلاقى و مهم است، تدبیر پر ارزش اجتماعى است.
لذا در حدیثى از رسول خدا(ص) نقل شده که فرمود: «أَلاَ أُخْبِرُکُمْ بِخَیْرِ خَلاَئِقِ الدُّنْیَا وَالاْخِرَهِ؟ الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَکَ وَتَصِلُ مَنْ قَطَعَکَ وَالاْحْسَانُ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَیْکَ وَإِعْطَاءُ مَنْ حَرَمَکَ؛ آیا شما را از بهترین اخلاق دنیا و آخرت خبر ندهم؛ عفو و گذشت از کسى که به تو ستم کرده و پیوند محبت با کسى که از تو بریده و نیکى به کسى که با تو بدى کرده و بخشیدن کسى که تو را محروم کرده است (این ها با ارزش ترین اخلاق است)»
و در حدیثى از امام امیر مؤمنان(ع) در غررالحکم آمده است: «اَلْعَفْوُ تاجُ الْمَکارِمِ؛ عفو تاج اخلاق والاى انسانى است»
در حدیث دیگرى از پیغمبر اکرم(ص) مى خوانیم: «تَعافُوا تَسْقُطُ الضَّغائِنُ بَیْنَکُمْ؛ یکدیگر را عفو کنید تا کینه ها برچیده شود.»
قرآن مجید نیز خطاب به مؤمنان مى فرماید: (وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللّهُ لَکُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ).
از آثار و برکات مهم عفو از دشمنان و خطاکاران آن است که در بسیارى از موارد ناگهان منقلب مى شوند و عداوت آنها تبدیل به دوستى صمیمانه اى مى شود که تاریخ نمونه هاى فراوانى از آن به یاد دارد.
البته این دستور یک استثناى مهم دارد و آن اینکه در آنجا که دشمن عفو را نشانه ضعف ببیند، یا سبب جسارت و ادامه خصومت او شود، عفو کردن غلط و شبیه ترحم بر پلنگ تیزدندان است؛ در این گونه موارد هیچ کس عفو را فضیلت نمى شمرد، بلکه نوعى بى تدبیرى و رضایت به ادامه خشونت محسوب مى شود.
به همین دلیل در اجراى حدود اسلامى در جایى به قاضى اجازه عفو داده شده است که آثار توبه و صلاح در شخص جانى آشکار گردد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *