شفافیت و اعتماد عمومی

ازآنجاکه جلب اعتماد عمومی از مهم‌ترین نیازهای حکومت‌ها است و بدون آن دوام و قوام ناممکن است و "شفافیت" نیز عنصر مرکزی در جلب اعتماد عمومی محسوب می‌شود، تبدیل آن به یک مکانیسم در ساختار نهادها، ارگان‌ها، سازمان‌ها، ادارات و ... می‌تواند نقش مهمی در تولید و بازتولید اعتماد عمومی داشته باشد که در آخر حیات کل سیستم را تضمین خواهد کرد.
اشتراک گذاری
28 آذر 1401
91 بازدید
نویسنده : حیدر ولی زاده
کد مطلب : 904

حیدر ولی‌زاده/ سردبیر

“شفافیت” یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های جوامع توسعه‌یافته و پیشرفته محسوب می‌شود، در واقع می‌توان گفت که از ستون‌های مهم مردم‌سالاری و دموکراسی مقوله “شفافیت” است. در هر حکومت و جامعه‌ای که مردم اهمیت و ارزش داشته باشند “شفافیت” به‌درستی و بادقت اجرا می‌شود.

“شفافیت” مقوله‌ای است که از امور خرد تا کلان را در برمی‌گیرد و می‌تواند از عملکرد یک شخص در اداره و نهاد تا عملکرد سازمان‌ها را تحت سیطره خود داشته باشد.

“شفافیت” به طور خلاصه یعنی؛ دادن اطلاعات لازم و کافی به مردم در مورد عملکرد و اقدامات نهادها، سازمان‌ها، اشخاص حاکمیتی و… به‌گونه‌ای که موجب رفع ابهام آن‌ها شود و یا ابهامی را در ذهن آن‌ها ایجاد نکند.

در کشورهایی که دموکراسی حاکم است، بی‌تردید اداره جامعه و حکومت بدون “شفافیت” امکان‌ناپذیر است چرا که در این نوع از حکومت‌ها، در واقع مردم هستند که به‌صورت مستقیم و یا غیرمستقیم کشور را اداره و بر اداره امور آن نظارت دارند؛ لذا ضروری است (در مواردی که با امنیت کشور مرتبط نیست) اطلاعات و آگاهی‌های لازم و بدون مصلحت‌اندیشی در اختیار آن‌ها قرار داده شود.

“شفافیت” از جهات بسیاری سودمند است، اول این که مردم احساس می‌کنند که حکومت‌ها و دولت‌ها آن‌ها را غریبه نمی‌شمارند بلکه مردم را جزئی مهم از حاکمیت خود می‌دانند که حق آن‌ها آگاهی از امور کشورداری است. بر همین اساس نیز اعتماد عمومی مردم جلب می‌شود و مردم به‌سوی حمایت از حکومت حرکت خواهند کرد و در بسیاری از موارد نقش مشارکتی آن‌ها را شاهد خواهیم بود.

از طرفی دیگر “شفافیت” بر روی عملکرد مسئولان نیز تأثیر مستقیم و مثبتی خواهد داشت زمانی که مسئولان و نهادها مشاهده کنند که در زیر ذره‌بین “شفافیت” مردم قرار گرفته‌اند در این صورت به‌صورت دلبخواهانه عمل نخواهند کرد؛ بلکه با احساس مسئولیت بیشتری فعالیت خود را برای دستیابی به اهداف عموم مردم ادامه خواهند داد چرا که در چنین حکومت‌هایی دوام و بقای مسئولیت‌ها و مقام‌ها به اذن مردم است.

متأسفانه، از مقوله‌هایی که در کشور ما چندان موردتوجه قرار نمی‌گیرد همین مقوله “شفافیت” است. عدم توجه به این مقوله تنها مربوط به زمان حال نیست؛ بلکه در زمان‌های گذشته و حکومت‌های مختلف “شفافیت” چندان موردنظر نبوده است. براین‌اساس نیز به‌تدریج مردم از مشارکت و پشتیبانی در امور حاکمیتی فاصله گرفته‌اند و قطعاً بدون حضور عموم مردم در صحنه، چالش‌های زیادی روبروی دولت‌ها، نهادها و سازمان‌ها قرار خواهد گرفت.

شاید چنین تلقی شود، زمانی که امورات به‌درستی و بر اساس اصول انجام می‌شود نیازی به “شفافیت” نباشد؛ اما این تصور نادرست است مردم یک کشور و جامعه همواره دچار ابهام و تردید می‌شوند و همچنین عدم توجه را برابر با نامحرم پنداری می‌دانند، فلذا در میان‌مدت آسیب‌هایی از قبیل ازدست‌رفتن اعتماد عمومی را شاهد خواهیم بود.

مقوله “شفافیت” مختص به حکومت‌های عصر امروزی نیست و جالب این که چندین قرن پیش باتوجه‌به اهمیتی که “شفافیت” داشته است، حضرت علی علیه‌السلام در عهدنامه مالک‌اشتر بر آن تأکید دارد؛ این تأکید زمانی است که هنوز خبری از حکومت‌های دمکراتیک امروزی نیست، فلذا می‌توان شفافیت را از ارکان جدایی‌ناپذیر حکومت علوی دانست و براین‌اساس نیز اجرای آن در نظام جمهوری اسلامی ضروری است. در بخشی از نامه ۵۳ نهج‌البلاغه می‌خوانیم:

«هرگاه رعیّت بر تو بدگمان شود، عذر خویش را آشکارا با آنان در میان بگذار و با این کار از بدگمانی نجاتشان بده که این کار ریاضتی برای خودسازی تو و مهربانی‌کردن نسبت به رعیّت است و این عذرخواهی تو، آنان را به حق وامی‌دارد؛ وَ إِنْ ظَنَّتِ الرَّعِیَّهُ بِکَ حَیْفاً فَأَصْحِرْ لَهُمْ بِعُذْرِکَ وَ اعْدِلْ‏ عَنْکَ ظُنُونَهُمْ بِإِصْحَارِکَ فَإِنَّ فِی ذَلِکَ رِیَاضَه»

مشاهده می‌کنیم که حضرت آشکارا، مالک را به “شفافیت” در امور توصیه می‌کنند تا بدگمانی از مردم دور شود و نتیجه آن نیز حرکت مردم به‌سوی حق و دوری از باطل خواهد بود و همچنین بیانگر مهر و عطوفت حاکم به مردم است و علاوه بر این در خودسازی و توانمندسازی حاکم نیز مؤثر عمل خواهد کرد.

در نهایت این که؛ ازآنجاکه جلب اعتماد عمومی از مهم‌ترین نیازهای حکومت‌ها است و بدون آن دوام و قوام ناممکن است و “شفافیت” نیز عنصر مرکزی در جلب اعتماد عمومی محسوب می‌شود، تبدیل آن به یک مکانیسم در ساختار نهادها، ارگان‌ها، سازمان‌ها، ادارات و … می‌تواند نقش مهمی در تولید و بازتولید اعتماد عمومی داشته باشد که در آخر حیات کل سیستم را تضمین خواهد کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *