روان‌شناسی دوران سالمندی

ابوالفضل امیر دیوانی روان‌شناسی پیری، مطالعه پیرامون مشکلات رفتاری و روانی سالخوردگان است، تغییرات جسمانی، عاطفی و اجتماعی که توأم با روند پیری در افراد مسن‌تر روی می‌دهد، امکان دارد به معضلات روانی بیانجامد. از جمله اختلالات روحی مشترک در میان سالمندان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: افسردگی حالت عاطفی است که با احساسات […]

اشتراک گذاری
07 مهر 1401
120 بازدید
کد مطلب : 747

ابوالفضل امیر دیوانی

روان‌شناسی پیری، مطالعه پیرامون مشکلات رفتاری و روانی سالخوردگان است، تغییرات جسمانی، عاطفی و اجتماعی که توأم با روند پیری در افراد مسن‌تر روی می‌دهد، امکان دارد به معضلات روانی بیانجامد. از جمله اختلالات روحی مشترک در میان سالمندان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • افسردگی

حالت عاطفی است که با احساسات اغراق‌آمیز اندوه، آزردگی، دل‌شکستگی، ناتوانی و درماندگی مشخص و…. توصیف می‌شود. افراد پیر خیلی بیشتر از جوانان در معرض افسردگی قرار دارند چرا که معمولاً بسیاری از آسیب‌ها مانند بیماری‌ها، تغییر وضع جسمانی، کمبود درآمد، فوت نزدیکان، نبود شریک زندگی و دگرگونی‌هایی در تهدیدات سازش و همسازی در مراحل بعدی زندگی رخ می‌نماید که در بسیاری از خانواده‌ها نادیده گرفته می‌شود.

نشانه‌های شایع افسردگی عبارتند از؛ تغییر بی سابقه ی خلق و خوی، به ویژه بدبینی، دل تنگی و از کف دادن نشاط و سرخوشی، اختلال تمرکز، سستی و کرختی، بی میلی به تلاش ورزی، احساس گناه و دگرگونی هایی در خواب و اشتها .

در ضمن علایم شدیدا نابهنجار اضطراب یا امراض جسمی نیز به طور همزمان نمایان می شوند.

به عنوان مثال احتمال دارد فرد مبتلا بر سر مسائل ظاهرا جزئی دچار دلواپسی شده یا پیاپی توجه دیگران را به دردها و ناراحتی های جسمانی اش جلب کند. برخی اوقات افسردگی چه بسا به بروز تغییراتی در حافظه منتهی شود.

  • هذیان(روان آشفتگی)

تغییر ناگهانی رفتار توام با ناآرامی، بی اعتنایی، گیجی، سرگشتگی و دگرگونی های حافظه از ویژگی های هذیان (روان آشفتگی) شمرده می شود. از دیدگاه خانواده احتمال دارد فرد مبتلا گهگاه سردرگم گردد. مثلا شخصی که شاد و سالم است به ناگاه حیران، بهت زده و بی قرار جلوه می کند . گاهی خواب آلودگی پیش می آید و معمولا چرخه ی خواب و بیداری مختل می شود و این اختلال قاعدتا بارزتر می گردد.

هذیان باید سریعا مداوا شود چرا که خطرات زیادی برای تندرسی دارد و ممکن است این مرض بر اثر عفونت ها، سکته مغزی خفیف، بیماری قند تشخیص داده نشده یا خوب مهار نگشته، پرفشاری خون و غیره به وجود آید.

برخی اوقات اثرات جانبی پاره ای داروها هم سبب پیدایش هذیان می شود. کسی که نخستین بار با علایم مرض یاد شده رو به رو می شود، غالبا نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد تا علت اصلی آن تشخیص داده و مداوا گردد. بسیاری از بیماران به دنبال درمان بهبود می یابند. اگر بیماری مورد بحث معالجه نشود، احتمالا به زوال عقل یا مرگ می انجامد.

  • خردسودگی(زوال عقل)

خرد سودگی، از کف دادن توانایی های شناختی (ذهنی) با چنان شدتی است که در عملکردهای اجتماعی یا شغلی آدمی تاثیر می نهد. در قیاس با هذیان نشانه های زوال عقل تدریجا رخ می دهد. از دست رفتن قدرت های شناختی حافطه ، تفکر انتزاعی، مشکل گشایی، داوری، خواندن و نوشتن، ترسیم و سخن گفتن را تحت تاثیر قرار می دهد، هیچ بعید نیست که سالمند گرفتار حافظه ی کوتاه مدت شود و از لحاظ یافتن و مقصد خویش و همین طور انتخاب واژه های مناسب موقع صحبت با دشواری هایی رو به رو شود.

همزمان با پیشرفت زوال عقل، خرد سالخورده در انجام فعالیت های روزانه به نظارت و یاری نیازمند است از قبیل تغذیه، نظافت، لباس پوشیدن و رفتن به آب ریزگاه(دست شویی)، بسیاری از مبتلایان به بیماری یاد شده عوارض رفتار می پندارند. با این حال، هنگامی که چنین عوارضی روی میدهد، ممکن است شامل سرگردانی پی در پی ، رفتار نا صحیح اجتماعی و نوسانات خلقی شود.

در ضمن احتمال دارد زوال عقل موجب دگرگونی های رفتاری و شخصیتی هم چون بدگمانی و سوء ظن گردد. به این خیال که سایرین اموال منقوش را دارند می دزدند. بعضی وقت ها امکان دارد پاره ای از علایم رفتاری به سبب اختلال خلقی یا هذیان پدید آید. هرگاه این نشانه های به موقع تشخیص داده شوند با موفقیت مداوا میگردند. از آن جایی که معمولا ضایعه ی حاصل از زوال عقل تدریجا صورت میگیرد، شاید خانواده ها تا شش ماه از این تغییرات بی خبر باشند.

دو نوع بسیار شایع خرد سودگی(زوال عقل) عبارتند از بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی، افزون بر ۵۰ درصد زوال عقل به علت مرض آلزایمر است که در نتیجه آن یا خته ها(سلول ها) سریع تر از معمول یکی پس از دیگری می میرند و به از دست رفتن پیش رونده عمل کرد شناختی منتهی می گردند.

زوال عقل عروقی، متداول ترین گونه و نوع دوم زوال عقل است که دلیل عمده ی بروز آن به خاطر « اسکیمی» (کاهش گردش خون) یا آسیب های مغزی است. غالبا زمینه پرفشاری خون یا بیماری قند که عوامل خطر آفرین شدید ابتلاء به زوال عقل شمرده می شوند در پیدایش بیماری مزبور نقش دارند.

زوال عقل به سایر علل نه چندان شایع هم وابسته است. به منطور تشخیص دقیق زوال عقل ، بررسی کامل پزشکی و گاه سی تی اسکن مغز ضرورت دارد.

  • روان پریشی در پیران

آشفتگی و درهم ریختگی فکری که بر منطق و درک واقعیت تاثیر می گذارد از ویژگی های روان پریشانه به حساب می آید. نشانه های اصلی آن عبارتند از توهم، هذیان و فقدان بینش ، توهم زمانی پیش می آید که شخص چیز غیرواقعی را مشاهده می کند و مثلا ممکن است صداهایی را بشنود که وجود خارجی ندارد یا حشرات خیالی را حس کند که روی پوست بدنش می خزند.

هذیان ها ثابت اند و با زمینه آموزشی و مذهبی شخص مغایرت دارند، شخص ، اعم از زن و مرد محتملا در زندگی اش احساس دل آزردگی و بیمناکی می کند یا فریفته می شود که همسرش بی وفا و پیمان شکن است ، یا این که هر دو از یک بیماری خیالی برخوردارند.

در دوران کهن سالی، روان پریشی با ضعف بینایی و انزوای اجتماعی همراه است، بی قراری و ناآرامی، علامت مشکل آفرینی است و در این گونه موراد معمولا داروی ضد افسردگی تجویز می شود.

آیا بیماری روانی درمان پذیر است؟

در بیمارستان عمومی شانگهای یک برنامه ی جامع ارزیابی و درمان برای اشخاص بالای ۶۵ سال که دچار ناراحتی های روانی اند، انجام می شود و افراد از حیث عوامل جسمانی، روان شناختی ، اجتماعی و زیست محیطی به طور کامل معاینه می شوند. گروه پژوهندگان مرکب از کارشناسان روان شناسی، سالمندی و پیری شناسان ، روان شناسان و پرستاران، کادر درمانگران، روان درمانگران و مددکاران اجتماعی پس از پایان معاینات ، برای هر بیمار برنامه درمانی جداگانه ای تنظیم می کنند. گزینه های درمانی این شیوه مشتمل اند بر روان درمانی انفرادی، مشاوره خانوادگی، دارو درمانی، گسترش مهارت، تحریک حسی، آرامش و ورزش درمانی.

بسیاری از اختلالات درمانی به نحو مطلوبی مداوا می شوند . مداخله ی مناسب در کاهش پریشان خاطری و افزایش کیفیت زندگی موثر است. بیمارستان خاص سالمندان خدمات چشمگیری برای بیماران سرپایی و بستری روانی عرضه می دارد. افزون بر این ، مرکز پیری شناسی برای بیمار در این سن و سال کارایی دارد. پس از ترخیص بیمار از بیمارستان، گروه با خانواده ها ارتباط دارد و مراقبت و درمان ادامه می یابد.

پی نوشت:

نشریه انگلیسی زبان psychogeriatries

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *