امیرکبیر، الگوی نمونه سیاست‌ورزی

۲۰ دی‌ماه برابر است با سالروز شهادت میرزا محمدتقی خان فراهانی مشهور به امیرکبیر، شهادتی که حاصل خودخواهی، حسادت و جهل بود و نتیجه آن نیز چیزی جز واردشدن ضربه جبران‌ناپذیر به ایران و ایرانیان نبود.  سرزمین ایران کارگزاران و سیاستمداران فراوانی را به خود دیده است و شاید تعداد کارگزاران و سیاستمدارانی که به‌مانند […]

اشتراک گذاری
28 دی 1401
91 بازدید
نویسنده : حیدر ولی‌زاده/سردبیر
کد مطلب : 966

۲۰ دی‌ماه برابر است با سالروز شهادت میرزا محمدتقی خان فراهانی مشهور به امیرکبیر، شهادتی که حاصل خودخواهی، حسادت و جهل بود و نتیجه آن نیز چیزی جز واردشدن ضربه جبران‌ناپذیر به ایران و ایرانیان نبود.

 سرزمین ایران کارگزاران و سیاستمداران فراوانی را به خود دیده است و شاید تعداد کارگزاران و سیاستمدارانی که به‌مانند امیرکبیر باشند را در تاریخ به‌سختی بتوانیم پیدا کنیم؛ ازاین‌رو از میان برداشتن چنین سیاستمدارانی چه به‌صورت فیزیکی (ترور) و چه بدون استفاده از آن‌ها در امور حاکمیتی بدون تردید خیانت به وطن و نسل‌های آینده است.

میرزامحمد تقی‌خان فراهانی ویژگی‌ها و مختصاتی داشت که وی را از بسیاری از سیاست ورزان گذشته و آینده متمایز می‌کند. اگر در چهارچوب جغرافیایی و فرهنگی ایران بتوان الگوی نمونه‌ای برای سیاست‌ورزی و سیاستمداران ارائه داد باید یکی از رتبه‌های نخست را به امیرکبیر اختصاص داد.

امیرکبیر در دوران صدارت خود، اقدامات و اصلاحاتی را انجام داد که اگر دسیسه‌ها علیه وی صورت نمی‌پذیرفت بی شک مسیر توسعه و رشد ایران سریع‌تر آشکار می‌شد و پیشرفت ایران در دوران انجماد و خواب‌زدگی با شتاب آغاز می‌گردید.

میرزامحمد تقی‌خان فراهانی، در دوران صدارت خود هم سیاست داخلی را موردتوجه قرارداد و هم برای سیاست خارجی برنامه منسجم داشت. در سیاست داخلی اصلاحات را هم از دربار و بدنه حاکمیت و هم از کف جامعه شروع کرد.

 اصلاحات امیرکبیر آن‌قدر جدی و شجاعانه بود که حتی میزان دریافتی شاه را هم شامل می‌شد و شاهزادگان قاجار نیز از آن در امان نماندند که در مدت کوتاهی موجب بروز کینه در آن‌ها شد و عرصه را بر امیر تنگ کردند.

امیرکبیر اصلاحات گسترده‌ای را آغاز کرد با تلاش‌های خستگی‌ناپذیر وضع مالی مملکت را سامان داد، آبادانی و امنیت را برای مردم ایران به ارمغان آورد، ارتش را ساماندهی کرد، علوم و فنون مدرن را وارد ایران کرد، به مبارزه با خرافات پرداخت و بدعت‌ها را ریشه‌کن کرد.

میرزامحمد تقی‌خان فراهانی در سیاست خارجی نیز اقدامات ماندگاری انجام داد، وی در برخی از کشورها سفارتخانه ایران را راه‌اندازی کرد و سفیرانی برای آن‌ها تعیین کرد. امیرکبیر در مدت کوتاهی توانست با بسیاری از دولت‌ها روابط دیپلماتیک عزتمندانه برقرار کند شاید در این میان مهم‌ترین سیاست دولت امیرکبیر “سیاست موازنه منفی” بود براین‌اساس ایران نه به روس‌ها باج می‌داد و نه این که در برابر باج‌خواهی انگلیس‌ها تسلیم می‌شد، سیاستی که بعدها الگویی برای محمد مصدق در ماجرای ملی‌شدن صنعت نفت شد.

علاوه بر اقدامات امیرکبیر، ویژگی‌های شخصی وی نیز او را از بسیاری از سیاستمداران متمایز می‌کرد، امیرکبیر از هوش و تدبیر بالایی برخوردار بود، خستگی‌ناپذیر و عاشق وطن بود، امیر پاک‌دست به معنای واقعی کلمه بود گوهر گران‌بهایی که در مردان حکومت‌های مختلف بسی نایاب است!

وجود ارزشمند امیرکبیر، تحسین و شگفت بسیاری از سیاستمداران و تاریخ‌نویسان را به دنبال داشته است. رابرت گ‍ران‍ت واتسون نویسنده کتاب “تاریخ ایران از ابتدای قرن نوزدهم تا سال ۱۸۵۸ ” در کتاب خود در مورد امیر می‌گوید: «در میان همۀ رجال اخیر مشرق‌زمین و زمامداران ایران که نامشان ثبت تاریخ جدید است، میرزا تقی‌خان امیرنظام بی‌همتا است؛ دیوجانس روز روشن با چراغ در پی او می‌گشت. به حقیقت سزاوار است که به‌عنوان «اشرف مخلوقات» به شمار آید. بزرگوار مردی بود».

کنت دو گوبینو که از سفیران مشهور و شناخته شده فرانسه در ایران در زمان سلطنت ناصرالدین‌شاه بود، درباره ویژگی‌های امیرکبیر می‌نویسد: «امیرنظام … می‌خواست عظمت دیرینه کشورش را باز گردانَد. در همه‌جا سربازخانه، کاروان‌سرا و پل بنا کرد. توجه زیادی به کارخانه‌ها کرد و احداث صنایع جدید را تشویق کرد. به اروپائیان نظر خوبی نداشت و می‌خواست دست آنان را کوتاه کند، ولی از سوی دیگر می‌خواست معلومات نظامی و مهارت صنعتی آنان را اخذ نماید و بالاخره دست روی نقطه حساس دولت یعنی اختلاس کارمندان گذاشت. او می‌خواست همه کارمندان دولت، خود او را الگو قرار بدهند که بسیار پاک بود و دزدی نمی‌کرد». (سفرنامه کنت دوگوبینو صفحه ۲۳۰)

آن چیزی که عیان است این است که امیرکبیر تا ابد به‌مانند ستاره‌ای پرنور بر آسمان تاریخ و سرزمین ایران خواهد درخشید و یقیناً سرنوشت تمامی مردان خادم و نیک روزگار چنین است.

 امروز در عصری قرار داریم که کشور بیش‌ازپیش نیازمند امیرکبیرها است. امیر فرزند ایران و از دل این مردمان بود. سیاستمداران و کارگزاران ما اگر ایشان را الگو قرار دهند و تمام ویژگی‌ها و مختصات برجسته ایشان را اخذ و اجرایی کنند بی شک، آینده پرشکوه‌تری در انتظار ایران و ایرانیان خواهد بود. البته که بخش‌های مختلف حاکمیت نیز باید از اشخاصی که چنین ویژگی‌ها و مختصاتی دارند در عرصه‌های موردنیاز استفاده کنند چرا که ضرورت پیشرفت و توسعه قرارگرفتن امیرکبیرها در مسئولیت‌ها و جایگاه‌های مهم است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *